Trapez Sac Nedir? Profil Tipleri ve Kullanım Alanı

Trapez sac, düz galvaniz ya da boyalı rulo sacın merdaneler arasından geçirilerek trapez kesitli dalgalar hâlinde soğuk şekillendirilmesiyle üretilen metal levhadır. Düz bir sac kendi ağırlığı altında bile eğilirken, aynı sac trapez formu aldığında aşıklar arasında yük taşıyabilir hâle gelir. Çatı, cephe, döşeme ve geçici yapılarda en çok kullanılan metal ürün grubu budur.

İşin teknik tarafı birkaç rakamda saklıdır ve trapez sac nedir diye soran birine verilecek en net cevap da bu rakamlardır. Hadve yüksekliği, hadve aralığı, sac kalınlığı ve kaplama. Bu dört değer, levhanın hangi açıklığı geçeceğini, ne kadar dayanacağını ve nerede kullanılacağını belirler. Aşağıda üretimden başlayıp profil tiplerine, kullanım alanlarına ve seçim ölçütlerine kadar adım adım ilerliyoruz.

Trapez sac nasıl üretilir?

Süreç, genellikle 1000 ile 1250 mm genişliğindeki bir rulonun açma makinesine takılmasıyla başlar. Sac, düzleştirici merdanelerden geçtikten sonra profil hattına girer. Burada art arda dizilmiş onlarca merdane istasyonu, sacı her adımda biraz daha bükerek nihai kesite ulaştırır. Isı uygulanmaz; şekillendirme oda sıcaklığında yapılır, bu yüzden "soğuk şekillendirme" denir.

Hattın sonunda bir giyotin, levhayı projede istenen boyda keser. En pratik yanlarından biri de budur: 6 metrelik bir aşık açıklığı için 6 metre, mahyadan saçağa 11 metrelik bir çatı için tek parça 11 metre levha üretilebilir. Ek yeri azaldıkça hem sızıntı riski hem de fire düşer.

Ağırlık konusunda kaba bir fikir vermek için basit bir hesap yapalım. Çeliğin yoğunluğu 7,85 g/cm³ olduğundan 0,5 mm düz sacın metrekaresi yaklaşık 3,9 kg gelir. 1250 mm'lik rulodan faydalı eni 1000 mm olan bir profil üretildiğini varsayarsak, kaplanan her metrekareye yaklaşık 4,9 kg sac düşer.

Hadve yüksekliği neyi değiştirir?

Hadve, levhadaki her bir trapez çıkıntıya verilen addır. Profil isimlerindeki rakamlar genellikle bu geometriyi anlatır. Örneğin 38/151 bir profilde hadve yüksekliği 38 mm, iki hadve arasındaki mesafe 151 mm'dir. 18/76 ise 18 mm yüksekliğinde, 76 mm aralıklı sık ve sığ bir dalgayı tarif eder.

Hadve yükseldikçe levhanın eğilme rijitliği kabaca yüksekliğin karesiyle artar. Pratikte bunun anlamı şudur: aynı kalınlıktaki iki levhadan hadvesi daha yüksek olan, aşıklar arasında daha uzun bir açıklığı daha az sehimle geçer. Daha az aşık, daha hafif bir çelik konstrüksiyon demektir. Bu yüzden büyük depo ve hangar çatılarında yüksek hadveli profiller tercih edilir.

Düşük hadveli profiller ise daha az malzemeyle düzenli, sade bir yüzey verir. Cephe kaplamalarında, bölme duvarlarda ve kısa açıklıklı sundurmalarda yeterlidir. Hangi profilin hangi açıklığı geçebileceği, üreticinin yük tablosundan ve projenin statik hesabından okunur; göz kararı karar verilmemelidir.

Hangi trapez levha tipleri var?

Standart ve yüksek hadveli formlar

Standart trapez formları çatı ve cephede genel amaçlı kullanılır. Yüksek hadveli formlar ise 38 mm'den 160 mm'ye kadar profil yüksekliği ve 0,50 ile 1,50 mm arasında sac kalınlığıyla üretilir. Galvaniz çelik, alüminyum ve alüminyum çinko alaşımlı kaplamalı çelik seçenekleri vardır. Tek kat çatı, çift kat yalıtımlı sistem, kompozit döşeme ve güneş paneli taşıyıcısı gibi çok farklı işlerde aynı ürün ailesi kullanılabilir.

Sinüs (oluklu) formlar

Köşeli trapez yerine yumuşak dalga kesitine sahip sinüs formlar daha çok cephede ve estetik çatılarda tercih edilir. 18/838, 18/76 ve 40/165 gibi profilleri vardır; faydalı en forma göre 838 ile 990 mm arasında değişir, boy 1 ile 12 metre arasında kesilebilir. Minimum %5 çatı eğimine kadar uygulanabilir.

Akustik ve ışık geçirgen tamamlayıcılar

Delikli (perfore) yüzeyli akustik trapez, iç tarafta ses yutucu bir tavan oluşturur ve spor salonu, atölye gibi gürültülü hacimlerde kullanılır. Işık geçirgen CTP ya da polikarbon levhalar ise trapez profiliyle birebir uyumlu üretilir ve çatıda gün ışığı bantları oluşturmak için metal levhaların arasına yerleştirilir.

Çatıda, cephede ve döşemede nasıl kullanılır?

Çatıda trapez sac iki şekilde karşımıza çıkar. Tek kat uygulamada levha doğrudan aşıklara vidalanır; ısıtılmayan depo, sundurma, ahır ve otopark gibi yapılar için ekonomik bir çatı sacı olur. Çift kat uygulamada ise alta bir trapez, araya taşyünü veya camyünü, üste ikinci bir trapez gelir. Ortaya çıkan katmanlı yapı, yerinde kurulan bir sandviç gibi çalışır; fabrikada üretilen hazır panelle farkını sandviç panel nedir yazısında okuyabilirsiniz.

Cephede trapez levha genellikle yatay ya da düşey olarak çelik kuşaklara bağlanır. Endüstriyel binalarda sade ve hızlı bir dış kabuk oluşturur. Döşemede ise yüksek hadveli levha, üzerine dökülen betonla birlikte çalışan kalıcı bir kalıp görevi görür. Kompozit döşeme denen bu sistem, asma kat ve çelik yapılı ofislerde kalıp ve iskele ihtiyacını azaltır.

Kalınlık ve kaplama nasıl seçilir?

Çatı ve cephe uygulamalarında en sık görülen kalınlıklar 0,40 ile 0,70 mm arasıdır. İnce levha hafiftir ve ucuzdur, ama üzerinde yürürken ezilme riski taşır, rüzgâr emmesine karşı daha sık vida ister. Kar yükü yüksek bölgelerde ve geniş aşık aralıklarında kalınlık artırılır. Yüksek hadveli döşeme profillerinde 1 mm'nin üzerine çıkılması olağandır.

Kaplamada ilk karar galvaniz miktarıdır. Rulo sac ürünlerinde çinko kaplama Z100 ile Z275 arasında değişir. Rakam, metrekare başına iki yüzdeki toplam çinko gramajını gösterir. Nemli, sanayi bölgesindeki ya da denize yakın bir yapıda daha yüksek çinko sınıfı ve iyi bir boya sistemi seçilmelidir. Boya tarafında polyester en yaygın ve ekonomik seçenektir; PVDF renk kalıcılığı, plastisol ise kalın film yapısıyla darbe ve kimyasal dayanımı için tercih edilir.

Malzeme tarafında çelik tek seçenek değildir. Alüminyum trapez, çeliğin yaklaşık üçte biri ağırlığındadır ve paslanmaz; deniz kenarındaki tesislerde ve kimyasal buhar bulunan yapılarda öne alınır. Buna karşılık ısıl genleşmesi çeliğin iki katıdır, metre başına derece başına 0,024 mm. 10 metrelik bir alüminyum levha 50 derecelik sıcaklık farkında 12 mm uzar; vida delikleri ve bindirmeler bu harekete göre detaylandırılmalıdır.

Hammaddenin kendisi de ayrı bir ürün grubudur. Plaka ve rulo sac ürünlerimiz 0,30 ile 3,00 mm arasında galvaniz, boyalı ve DKP seçenekleriyle, istenen ölçüde dilme ve kesimle tedarik edilir.

Trapez sacın sınırları nelerdir?

En önemli sınır yalıtımdır. Tek kat trapez sacın ısı yalıtımı yok denecek kadar azdır. Yazın güneş altındaki koyu renkli bir levha 60 °C'nin üzerine ısınabilir ve bu sıcaklığı doğrudan içeri yansıtır. Kışın ise iç yüzeyde yoğuşma damlaları oluşur ve alttaki malzemenin üzerine damlar.

İkinci sınır ses ve vida delikleridir. Yağmur sesi tek kat levhada belirgindir. Her vida noktası da bir delik demektir; EPDM contalı vidalar doğru tork ile sıkılmazsa yıllar içinde sızıntı noktalarına dönüşebilir. Bu iki sınır, trapez sacın neden ısıtılan binalardan çok depo ve sundurma gibi yapılarda tercih edildiğini açıklar.

Doğru profil, doğru kalınlık ve doğru kaplamayla seçildiğinde trapez sac en ekonomik ve en esnek metal kaplamalardan biridir. Diğer çatı malzemeleriyle karşılaştırmak isterseniz çatı kaplama çeşitleri yazısı iyi bir özet sunar. Projenizin aşık aralığını, çatı boyunu ve kullanım amacını teklif formu ile ilettiğinizde Zintra ekibi uygun profil ve kalınlığı önerebilir.