Kil kiremitten trapez saca yedi çatı kaplama malzemesini ağırlık, minimum eğim, bakım ve kullanım alanına göre karşılaştırdık; aralarındaki yük farkı 10 kata kadar çıkabiliyor.
Bugün yaygın kullanılan çatı kaplama çeşitleri yedi ana gruba ayrılır: kil kiremit, beton kiremit, metal kiremit, kenet çatı, sandviç panel, trapez sac ve bitümlü shingle. Aralarındaki en büyük fark ağırlıktır. Metrekarede kil kiremit 40-50 kg yük getirirken metal kiremitte bu değer 4-6 kg'a iner, yani aynı çatıya binen yük 10 kat değişebilir.
Ağırlığın yanında minimum eğim, montaj süresi, bakım ihtiyacı ve görünüm de seçimi belirler. Bir villa için doğru olan çatı kaplama çeşidi, 3.000 m²'lik bir depo için yanlış olabilir. Aşağıda her malzemeyi bu ölçütlerle tek tek ele alıyor, en sonda hangi yapıya hangisinin uyduğunu toparlıyoruz.
Çatı kaplama malzemeleri arasında ilk neye bakılmalı?
İlk soru, çatı konstrüksiyonunun ne kadar yük taşıyabileceğidir. Yeni bir binada bunu statik proje belirler. Mevcut bir binada kaplama değiştirecekseniz ise eski kaplamadan daha ağır bir malzemeye geçmek, ahşap ya da çelik taşıyıcının yeniden hesaplanmasını gerektirir. Kabaca ağırlık sıralaması şöyledir:
- Kil kiremit: yaklaşık 40-50 kg/m².
- Beton kiremit: kil kiremide yakın, çoğu modelde biraz daha ağır.
- Sandviç panel: 100 mm PUR çekirdekte yaklaşık 12 kg/m², taşyünü çekirdekte 18 kg/m² civarı.
- Kenet çatı: 0,70 mm çelik sacta yaklaşık 5-6 kg/m², altındaki OSB hariç.
- Metal kiremit ve trapez sac: yaklaşık 4-6 kg/m².
İkinci soru eğimdir. Her malzemenin suyu güvenle akıtabildiği bir alt sınır vardır ve bu sınırın altında kalan çatı er geç sızdırır. Bu sınır metal kiremitte genellikle 12°, standart sandviç panelde %10 (yaklaşık 5,7°), kenet sistemlerde ise sisteme göre 3° ile 7° arasındadır. Kiremit türleri ise daha dik çatı ister; kesin değer kiremit modelinin föyünde yazar.
Kil ve beton kiremit hâlâ mantıklı mı?
Kil kiremit, Anadolu'da yüzyıllardır kullanılan, görünümü en tanıdık malzemedir. Doğal rengi, nefes alan yapısı ve iyi yapılmış bir çatıda uzun ömrü onun güçlü yanlarıdır. Zayıf yanı ağırlığı ve kırılganlığıdır. Kar yükü, dolu ya da üzerinde yürüyen bir usta tek tek kiremitleri kırabilir; rüzgârda kayan kiremitler de sık görülen bir arızadır.
Beton kiremit benzer bir görünümü genellikle daha düşük malzeme maliyetiyle sunar. Ölçüleri daha düzenlidir, montajı biraz daha hızlıdır. Buna karşılık ağırlığı en az kil kadardır ve yüzeyindeki renk zamanla matlaşabilir. Her ikisi de 40 kg/m²'nin üzerinde yük getirdiği için deprem bölgesinde çatı ağırlığını azaltmak isteyenler alternatiflere yönelir.
Metal kiremit kimler için uygun?
Metal kiremit, kiremit görünümünü galvaniz çelik levhanın hafifliğiyle birleştirir. Levhalar genellikle 0,5 mm çelikten üretilir, çinko ve renkli boya katmanlarıyla korunur. İskandinavya metal çatı kiremidinde tek levha 3,7 kg gelir ve 0,802 m² alan kaplar; bu da metrekarede yaklaşık 4,6 kg demektir.
Konut, villa ve çatı yenileme işlerinde tercih edilir. Kırılmaz, rüzgârda kaymaz ve büyük levhalar sayesinde hızlı monte edilir. Sınırları da var: yağmur sesi doğru çatı altı katmanları olmadan duyulabilir, yoğuşmayı önlemek için havalandırma şarttır. Bu konuları ayrı bir yazıda daha ayrıntılı inceleyeceğiz.
Kenet çatı ne zaman tercih edilir?
Kenet çatı, uzun metal tavaların kenarlarının birbirine katlanarak kilitlendiği, yüzeyinde hiç vida deliği olmayan bir sistemdir. Tavalar alttaki taşıyıcıya gizli klipslerle bağlanır. Bu sayede metal sıcakta uzayıp soğukta kısalırken çatı yüzeyi delinmeden hareket edebilir.
Klasik kenet sistem 320, 420 ve 520 mm faydalı ende ve 25 mm kenet yüksekliğinde üretilir; boy şantiyede istenen uzunlukta çekildiği için mahyadan saçağa tek parça geçilebilir. Modern konutlar, kamu binaları, ibadethaneler ve kavisli çatılar tipik kullanım alanlarıdır. Malzeme ve işçilik maliyeti metal kiremitten yüksektir, ama düşük eğimde ve uzun boylarda rakipsizdir.
Sandviç panel ve trapez sac hangi yapılarda kullanılır?
Sandviç panel, iki metal yüz arasına yalıtım çekirdeği konmuş hazır bir paneldir ve endüstriyel yapıların standart çatısıdır. Örneğin 1000 N5 çatı paneli 1000 mm faydalı ende, 40 ile 100 mm arasında kalınlıklarda üretilir ve en az %10 eğimde kullanılır. Kaplama ve yalıtım tek seferde biter. Panelin yapısını ve çekirdek tiplerini sandviç panel nedir yazısında ayrıntılı anlattık.
Trapez sac ise tek kat, yalıtımsız bir metal levhadır. Rulo sacın soğuk şekillendirilmesiyle üretilir, 0,5 mm kalınlıkta metrekaresi 4 kg civarındadır. Isıtılmayan depolarda, sundurmalarda, tarım yapılarında ve geçici binalarda en ekonomik çözümdür. Altına yalıtım eklenmezse yaz sıcağında içerisi ısınır, kışın da iç yüzde yoğuşma damlası oluşabilir.
Shingle (bitümlü pul) nerede mantıklı?
Shingle, cam tülü takviyeli bitümün üstüne mineral granül serpilerek üretilen esnek pul kaplamadır. Sürekli bir OSB altlık üzerine çivilenir. Kule, kubbe ve çok kırımlı çatılarda kolay uygulanır, metal kiremitten biraz ağır ama kiremitten çok hafiftir.
Dezavantajı, altlığa bağımlı olmasıdır. OSB nem alırsa ya da çatı arası havalandırılmazsa pul altında küf ve şişme başlar. Sert rüzgârda kenarlarının kalkmaması için yapıştırma bandının iyi tutması gerekir. Bakım beklentisi metal sistemlere göre daha yüksektir.
Hangi yapıya hangi çatı kaplama çeşidi uyar?
Müstakil konut ve villada metal kiremit, kenet ve kil kiremit başlıca adaylardır. Klasik bir görünüm ve hafif çatı istiyorsanız metal kiremit dengeli bir seçenektir. Modern, yalın bir mimaride kenet daha iyi oturur. Taşıyıcı uygunsa ve bölgenin dokusu bunu gerektiriyorsa kil kiremit de hâlâ geçerli bir tercihtir.
Fabrika, depo ve ticari binada sandviç panel ilk sıradadır; yangın şartı varsa taşyünü çekirdekli panel seçilir. Isıtılmayan sundurma ve hangarlarda trapez sac yeterlidir. Spor salonu, havalimanı gibi büyük açıklıklı ve düşük eğimli yapılarda yüksek hadveli kenet sistemler öne geçer. Hangi malzemeyi seçerseniz seçin, renk ve form kararının cepheyle birlikte verilmesi gerekir; bu konuda çatı ve cephe tasarımında estetik yazısı fikir verebilir.
Sık sorulan sorular
En hafif çatı kaplama malzemesi hangisi?
Yaklaşık 4-6 kg/m² ile metal kiremit ve trapez sac en hafif seçeneklerdir. Kenet çatı sac kalınlığına göre bunlara yakındır, ancak altına gelen OSB ağırlığı da hesaba katılmalıdır.
Düşük eğimli bir çatıda hangi kaplama kullanılır?
Eğim 10°'nin altındaysa kiremit türlerinden uzak durmak gerekir. Kenet sistemler 3-7° aralığına, membranlı sandviç paneller ise %1,5'e kadar inebilir. Kesin karar için seçilen ürünün teknik föyündeki minimum eğim değerine bakın.
Kaplama değiştirmek için izin gerekir mi?
Yalnız kaplamanın yenilenmesi ile çatı formunun ya da taşıyıcının değişmesi farklı işlerdir. Daha ağır bir malzemeye geçecek, çatı yüksekliğini ya da eğimini değiştirecekseniz yetkili bir inşaat mühendisine ve belediyenize danışın.
Yedi çatı kaplama çeşidinin her birinin doğru kullanıldığı bir yer var; sorun çoğu zaman malzemenin kendisinde değil, yapıya uymayan seçimde çıkar. Çatı alanınızı, eğiminizi ve yapı türünüzü bize iletirseniz Zintra olarak uygun kaplama sistemini ve aksesuar listesini birlikte çıkarabiliriz: teklif formu.